محمد صدر»، دیپلماتی که در دولت سیدمحمد خاتمی معاونت عربی ـ آفریقایی وزارت امور خارجه را بر عهده داشت، امروز در گوشه‌‏ای از ساختمان "سازمان ایرانی مجامع بین‌‏المللی" نشسته و به قول خودش فقط مطالعه می‌‏کند. وی که از سال ۶۰ و با شهید رجایی وارد وزارت خارجه شد، پس از چهار سال از وزارت‌‏خانه خارج شده و به وزارت کشور کوچ کرد اما در سال ۷۱ مجددا به وزارت خارجه باز‏گشت.
این دیپلمات دولت اصلاحات در برابر انتقادات مطرح‌‏ شده علیه دستگاه دیپلماسی، از همکاران خود دفاع می‌‏کند و برخی تصمیمات غیرکارشناسانه را متوجه افرادی در بیرون از وزارت خارجه می‌‏داند و معتقد است که برخلاف دوران آقای خاتمی که می‌‏شد از وزارت خارجه انتقاد کرد چون تاثیر اساسی در روابط خارجی داشت و رییس‌‏جمهور سابق از نظرات کارشناسان استفاده می‌‏کرد اما در دولت نهم وزارت خارجه صرفاً مجری دستورات است.
برای برسی و نقد عملکرد دولت نهم در عرصه سیاست خارجی به گفت‌‏وگو با این دیپلمات نشسته ایم.
تعداد زیادی دیپلمات مجرب داریم که از آنها استفاده نمی‌‏شود
محمد صدر یکی از نقاط ضعف دیپلماسی دولت نهم را عدم استفاده از دیپلمات‌‏های باسابقه عنوان کرد و گفت: اگر کسی فکر کند که عالم به همه مسائل مهم جهان است و خودش در همه زمینه‌‏ها از همه بیشتر می‌‏داند، نتیجه آن عدم استفاده از دانش خبرگان است. چنین فردی فکر می‌‏کند که باید متکلم وحده باشد و بقیه باید نظرات ایشان را اجرا کنند. این نقطه ضعف خودش را در سیاست خارجی بیشتر نشان داده است. در واقع نتیجه «توهم دانستن در عین ندانستن» و «عدم استفاده از صاحب‌‏نظران» همین می‌‏شود که هست.
معاون عربی- آفریقایی وزارت خارجه دولت اصلاحات ،گفت: من در سال ۶۰ و با شهید رجایی وارد وزارت خارجه شدم، در آن دوره حدود ۸۰۰ نفر دیپلمات داشتیم که تعدادی از آنها رفته بودند و ما فکر می‌‏کردیم اگر این تعداد به حدود ۱۵۰۰ یا حد اکثر ۲۰۰۰ نفر کارشناس و دیپلمات برسد، رقم مناسبی است که در دولت قبل تقریباً همین حدود بود اما الان نمی‌‏دانم در این سه سال چقدر شده است.
وی افزود: ما در دولت آقای خاتمی تصویب کردیم به هیچ وجه استخدامی نباشد تا تعدیلی صورت بگیرد. این نکته هم که زمانی برخی استخدام شدند در حالی که مدرک نداشتند، درست است، البته بدین معنی نیست که وزارت خارجه کارشناس سیاسی و دیپلمات قوی ندارد، اصلاً اینگونه نیست. ما تعداد زیادی دیپلمات مجرب داریم که متاسفانه الان از آنها استفاده نمی‌‏شود.
صدر اضافه کرد: یک دیپلمات پس از ۲۰ سال کار تازه به مرحله بازدهی می‌‏رسد، یعنی سرمایه‌‏گذاری که نظام برای وی کرده، تا این دیپلمات تجربه لازم را به دست بیاورد، به نتیجه می‌‏رسد اما متاسفانه در سال‌‏های اخیر همه این تجارب را کنار گذاشته و هم‌‏اکنون اکثر دیپلمات‌‏های باتجربه وزارت خارجه کنار هستند و عدم استفاده از آنها روابط خارجی ما را در شرایط بدی قرار داده است.
موقعیت بین‌‏المللی ایران نسبت به گذشته ضعیف شده است
این کارشناس ارشد سیاست خارجی درباره تاثیر سخنانی مبنی بر مدیریت جهان بر روابط خارجی ایران، گفت: اینکه بگوییم آمریکا، ژاپن، چین و اروپا مدت زمان زیادی برای بقا ندارند و ما باید به فکر مدیریت جهان باشیم، این یعنی ذهنی فکر کردن. تصویری که این نحوه سخن گفتن از ایران به وجود می‌‏آورد، این است که ایران به‌‏دنبال بر هم ریختن دنیاست و برای همین، همه دنیا علیه ایران موضع‌‏گیری می‌‏کنند.
صدر تصریح کرد: هیچ‌‏کس انتظار ندارد که رئیس‌‏جمهور فیلسوف باشد، اما این توقع وجود دارد که رئیس‌‏جمهور باید به‌‏گونه‌‏ای سخن بگوید که بازیگران نظام بین‌‏الملل به آن توجه کنند و البته نتوانند سوءاستفاده کنند و برخلاف منافع کشور اقداماتی انجام دهند. نکته دیگر این است که در ادبیات دیپلماتیک، وقتی رئیس‌‏جمهوری می‌‏خواهد نسبت به مواضع کشورهای دیگر انتقاد کند، باید خشن‌‏ترین مفاهیم را با لطیف‌‏ترین جملات بیان کند، نه اینکه ما حرف عادی را هم آنقدر با خشونت مطرح کنیم که مفاهیم خشن‌‏تر از آن دریافت شود. مجموعه این عوامل موجب شده است که متاسفانه موقعیت بین‌‏المللی ایران نسبت به گذشته ضعیف شده و در جایگاه مناسبی قرار نداریم.
وی درباره گره خوردن دیپلماسی کشور با مساله هسته‌‏ای، گفت: پرونده هسته‌‏ای مربوط به حداقل ۱۸- ۱۷ سال اخیر است و خیلی آرام،‌ منطقی و عاقلانه پیش می‌‏رفت. یعنی به سمتی می‌‏رفتیم که همه حقوق ملت ایران را به دست آوریم و هم سه قطعنامه تحریم نگیریم و هم اینکه تا این اندازه جهان علیه ما بسیج نشود. چرا اینگونه شد؟ چون دولت کنونی پرونده هسته‌‏ای را به موضوع سیاست داخلی تبدیل کرد، نباید مسائل مهم سیاست خارجی، فدای مسائل سیاست داخلی شود. در واقع این موضوع یکی از نقاط ضعف سیاست خارجی آقای احمدی‌‏نژاد است.
این کارشناس ارشد سیاست خارجی اظهار داشت: اگر ما بیاییم به خاطر جذب رای، مساله‌‏ای را که دنیا آن را با امنیت خود در ارتباط می‌‏داند، وارد جنجال تبلیغاتی کنیم، به طور قطع در جهت منافع ملی نیست و منافع ایران را تامین نمی‌‏کند. شاید ما موج تبلیغاتی به راه بیندازیم و سوار آن شویم و به سود خودمان استفاده کنیم، اما باید بدانیم که سوار نشده‌‏ایم بلکه آن موج است که ما را با خود می‌‏برد. بنابراین اگر روشی که در دولت آقای خاتمی -که با عقل و صبر همراه بود- ادامه می‌‏یافت، فکر می‌‏کنم مساله هسته‌‏ای ما امروز حل شده بود و ما به حق قانونی خود می‌‏رسیدیم، قطعنامه تحریم هم نمی‌‏گرفتیم و مشکلات اقتصادی را که بسیاری از آنها ناشی از تحریم است، نداشتیم.
صدر با اشاره به اینکه پرونده هسته‌‏ای ما پایان نیافته است، گفت: این ذهن ما نیست که جهان خارج را می‌‏سازد، بلکه واقعیت‌‏هاست که وجود دارد و هم‌‏اکنون غربی‌‏ها پس از سومین قطعنامه تحریم به دنبال قطعنامه تحریم چهارم هستند.
ارتباط همراه با احترام متقابل باعث امنیت می‌‏شود
معاون عربی- آفریقایی وزارت خارجه دولت اصلاحات، درباره سه اصل عزت، حکمت و مصلحت و اینکه آیا این اصول منافی ارتباط داشتن با قدرت‌‏های بزرگ است، اظهار داشت: به طور قطع این‌‏گونه نیست. این دو نه‌‏تنها هیچ تباینی با هم ندارند بلکه با هم هماهنگ هم هستند. عزت، حکمت و مصلحت را در نظر بگیرید، کدامیک بر عدم ارتباط تاکید می‌‏کند؟ عزیز بودن به چه معناست؟ یعنی مورد احترام همگان باشیم. همگان در ارتباط با سیاست خارجی، یعنی همه جهان خارج. مصلحت یعنی چه؟ یعنی به‌‏گونه‌‏ای رفتار کنیم که منافع کشور و مردم حفظ شود و مصلحت آنها زیر پا گذاشته نشود. آیا واقعاً می‌‏توان گفت که مصلحت، نداشتن رابطه با دنیاست؟ یا مصلحت در داشتن رابطه است. حکمت هم یعنی همه چیز را با عقل مورد مداقه و بررسی قرار دهیم. واقعاً امروز عقل حکم می‌‏کند که در این جامعه جهانی خودمان را منزوی کنیم؟
وی افزود: پس می‌‏بینید که هر سه اصل حکم می‌‏کند که با همه دنیا رابطه داشته باشیم، البته اسراییل استثناست ولی مطمئناً این دو مورد با همان اصل مهم سیاست خارجی مرتبط هستند که می‌‏گوید؛ "اصل در داشتن رابطه با دیگران است و نیاز به دلیل ندارد بلکه عدم رابطه نیاز به دلیل دارد. " مجموعه اینها حکم می‌‏کند که با همه دنیا رابطه‌‏ای همراه با احترام متقابل داشته باشیم که نتیجه آن احترام و اعتبار جهانی است که باعث امنیت آن کشور می‌‏شود، چرا که یک کشور منزوی و کنارافتاده، طعمه خوبی است برای اینکه مورد حمله قرار بگیرد.
برخی سفرهای خارجی به مصلحت نبود
صدر در پاسخ به این سوال که چرا دستگاه دیپلماسی ما اصرار به برقراری روابط با دولت‌‏هایی دارد که از اعتبار جهانی بالایی برخوردار نیستند، گفت: اول من یک نکته‌‏ای را اصلاح کنم، ببینید این دستگاه دیپلماسی ما نیست که این برنامه‌‏ها را دنبال می‌‏کند، بلکه سیاست خارجی آقای احمدی‌‏نژاد است. پیش از این هم توضیح دادم که واقعاً از توان کارشناس? کارشناسان وزارت خارجه استفاده نم?‌‏شود، در واقع ایشان با تعداد? اندک این تصمیمات را م?‌‏گیرد و وزارت خارجه صرفاً مجر? دستورات رئیس‌‏جمهور است.
این کارشناس ارشد سیاست خارجی افزود: نکته دیگر اینکه ارتباط با این کشورها هم هیچ اشکال? ندارد، چون اصل بر داشتن ارتباط است اما این روابط باید با اروپا، آسیا، آمریکا و آفریقا به یک میزان دنبال شود، نه اینکه روابط ما به این دولت‌‏ها? کوچک محدود شود
و بگوییم که چرا رابطه با دیگران نیست و چرا رئیس‌‏جمهور ما نباید بتواند به یک کشور اروپایی سفر کند؟ دیپلماسی فعال، دیپلماسی است که رابطه را با کشورهایی پیش می‌‏برد که دارای نقش بیشتری در جامعه بین‌‏الملل هستند.
وی با اشاره به سفرهای خارجی دولت نهم، سفر به نیویورک،‌‏ قطر (اجلاس سران خلیج فارس) و امارات را از جمله سفرهای مضر دانست و افزود: آقای خاتمی که رئیس‌‏جمهور بود، بدون نظر وزارت خارجه هیچ کاری را در روابط خارجی انجام نمی‌‏داد. البته همه کشورهای پیشرفته همین‌‏گونه هستند و معمولاً رئیس یک کشور، هیچ اقدام خارجی را بدون نظر وزارت خارجه انجام نمی‌‏دهد، بنابراین اگر زمان خاتمی نقطه ضعفی بود، می‌‏توان آن را به گردن وزارت خارجه انداخت،‌ چون در آن دوره وزارت خارجه نقش فعالی در سیاست خارجی کشور داشت. به عنوان مثال شیخ زاید، رئیس امارات دو دعوتنامه کتبی در دو فاصله زمانی برای آقای خاتمی ارسال کرد، ایشان نظر وزارت خارجه را خواست و من که مسوول آن قسمت بودم، به آقای خاتمی مشورت دادیم که شما نباید به امارات سفر کنید، به دلیل اینکه امارات بر روی جزایر ایرانی ادعا دارد و کشوری که روی بخشی از خاک ایران ادعا دارد، نباید رئیس‌‏جمهوری از ایران به آنجا سفر کند. زمانی باید این سفر انجام شود که حداقل طرف مقابل قول دهد که این مساله را مسکوت بگذارد و در مرحله بعد دست از ادعاهایش بردارد، به هر حال آقای خاتمی نظر ما را پذیرفت و به امارات سفر نکرد، اما الان این‌‏گونه نیست.
صدر در ادامه افزود: در حال حاضر آقای احمدی‌‏نژاد خودش تصمیم می‌‏گیرد و به وزارت خارجه می‌‏گوید که مقدمات سفرش را مهیا کنند. سفرهای آقای احمدی‌‏نژاد مانند سفر به امارات، قطر و سخنرانی در دانشگاه کلمبیا برای دیپلماسی ما مضر بود. پیش از آخرین سفر به نیویورک و سخنرانی مذکور، بحث مهم کنگره، کاندیداها و رسانه‌‏های آمریکا پیرامون لزوم خروج نیروهای این کشور از عراق بود اما پس از سفر آقای احمدی‌‏نژاد، این موضوع سیاست خارجی آمریکا تغییر کرد و جای خود را به بحث حمله نظامی به ایران داد.
خاتمی می‌‏تواند اعتبار بین‌‏المللی ایران را بازگرداند
وی با اشاره به انتقادات مطرح درباره رفتار منفعلانه در برابر مساله تمامیت ارضی، گفت: عدم حساسیت دولت نهم نسبت به تمامیت ارضی که نمونه آن را هم در سفر به امارات، قطر (اجلاس شورای همکاری خلیج فارس) و هم در عدم موضع‌‏گیری رئیس‌‏جمهور در اجلاس خزر مشاهده کردیم، مساله درستی است. رئیس‌‏جمهور باید نسبت به هر خطری که بخواهد نظام را تهدید کند، حساسیت داشته باشد، به همان میزان هم می‌‏بایست نسبت به آب و خاک کشور حساس باشد.
معاون عربی- آفریقایی وزارت خارجه دولت اصلاحات درباره وضعیت نامطلوب کشور در عرصه روابط خارجی و اینکه آیا احتمال دارد در دولت آینده وضعیت تغییر کند، گفت: برگشت بخشی از وضعیت سیاست خارجی به موقعیت مطلوب،‌‏ امکان‌‏پذیر است اما در بخش دیگر آن خیلی مشکل است. حتی اگر آقای خاتمی کاندیدا شود و با رای مردم دوباره رئیس‌‏جمهور شود،‌‏ می‌‏توان گفت که اعتبار بین‌‏المللی ایران برمی‌‏گردد و موقعیت ایران به طور حتم بهتر می‌‏شود اما یک‌‏سری از مشکلات مانند قطعنامه‌‏های شورای امنیت را ایشان هم نمی‌‏تواند به راحتی حل کند.
صدر افزود: لغو سه قطعنامه به این سادگی امکان‌‏پذیر نیست،‌‏به‌‏خصوص که دشمن بزرگی مثل آمریکا آنجا نشسته و حق وتو دارد. اصلاً یکی از بحث‌‏های ما با آقای احمدی‌‏نژاد همین بود که نباید پرونده ایران به شورای امنیت برود چون در آژانس، آمریکا همه کاره نیست و می‌‏شود تعاملاتی با برخی کشورها انجام داد اما ایشان می‌‏گفت، اصلاً مهم نیست،‌‏ قطعنامه کاغذ پاره‌‏ای بیش نیست.
این کارشناس ارشد سیاست خارجی در پایان اظهار داشت: بازگرداندن سیاست خارجی این چند ساله و موقعیت کنونی به پایان دوره آقای خاتمی در ارتباط با بعضی مسائل مثل قطعنامه‌‏ها، از عهده ایشان هم برنمی‌‏آید و برای دستیابی به موقعیت مناسب - علی‌‏رغم اینکه فقط سه سال گذشته - شاید بیشتر از ۲۰ سال زمان ببرد، تا به آن شرایط برگردیم.

پروفایل سرباز 113

فروشگاه اینترنتی سرباز 113 راه اندازی شد
آرشیو پیوندها